Trạng thái phụ thuộc các chất tác động tâm thần bao gồm các triệu chứng sau: Biểu hiện thèm bắt buộc không thể kiềm chế được, có khả năng dung nạp cao, có trạng thái phụ thuộc cả về tâm lý và thể chất.
ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG CỦA QUÁ TRÌNH NGHIỆN
Hội chứng thay đổi tính phản ứng cơ thể
- Thay đổi hình thức sử dụng:
Bắt đầu từ sử dụng không thường xuyên, sau đó thì sử dụng thường xuyên. Bắt đầu từ sử dụng đường uống, hít chuyển sang tiêm tĩnh mạch.
- Liều dùng chất tác động tâm thần tăng dần.
+ Giai đoạn đầu
Khả năng dung nạp tăng, cơ thể người nghiện có thể chịu đựng được liều chết. Thí dụ: barbiturat gấp 5-10 lần liều cho phép, rượu gấp 8-12 lần, thuốc phiện gấp 100-200 lần.
+ Giai đoạn hai
Khả năng dung nạp ổn định tạm thời (morphin ở liều 0,1-0,15g, rượu 0,8-1 lít, barbiturat 1g) sau đó lại tiếp tục tăng đến giới hạn tối đa (morphin 2-5g, rượu 2 lít, barbiturat 2,0-2,5g).
+ Giai đoạn cuối cùng
Khả năng dung nạp giảm do cơ thể suy yếu (thiếu các enzym chuyển hoá, đào thải chậm, cơ thể tích luỹ...).
- Mất phản ứng bảo vệ của cơ thể:
Mất phản xạ nôn đối với rượu; mất phản xạ ngứa đối với thuốc phiện.
- Đặc điểm của triệu chứng say thay đổi:
Đối với thuốc phiện ở liều dung nạp tối đa không gây được khoái cảm. Đối với rượu khi say không lâm vào trạng thái ức chế mà ngược lại hưng phấn, hung bạo, mất trí nhớ từng phần.
Hội chứng phụ thuộc tâm lý
- Thèm ám ảnh: bệnh nhân luôn nghĩ về chất tác động tâm thần.
- Các chức năng tâm lý được hoạt hoá theo hướng tích cực hoặc tiêu cực.
Hội chứng phụ thuộc thể chất
- Thèm bắt buộc: là nhu cầu cấp tính của cơ thể phải được thoả mãn, bao gồm:
+ Không kiềm chế được.
+ Hành vi của bệnh nhân đều nhằm được thỏa mãn cơn thèm chất tác động tâm thần.
+ Cường độ thèm rất mạnh (ức chế cả các hoạt động bản năng đói, khát, tình dục).
+ Rối loạn thần kinh thực vật đa dạng (đỏ da, mạch nhanh, ra mồ hôi như tắm).
+ Có nguy cơ quá liều.
- Trạng thái thể chất tối ưu: chức năng một số cơ quan được hoạt hoá và ngược lại.
- Xuất hiện hội chứng cai:
+ Tăng hoạt động tự động (nhịp tim tăng >100 l/ph), mồ hôi ra như tắm.
+ Run tay.
+ Mất ngủ, ngáp.
+ Đau cơ, mệt mỏi.
+ Buồn nôn và nôn.
+ Ỉa chảy.
+ Ảo giác nội tạng (giòi bò trong xương), ảo thanh thật, hoang tưởng bị hại.
+ Kích thích tâm thần vận động.
+ Lo âu.
+ Cơn co giật kiểu động kinh.
- Thời gian xuất hiện hội chứng phụ thuộc thực thể tuỳ thuộc vào mỗi loại chất tác động tâm thần:
+ Barbiturat: sau 6 tháng.
+ Benzodiazepin: sau 1 tháng.
+ Heroin: sau 3-5 ngày.
+ Morphin: sau 10 ngày.
+ Rượu: sau 10 năm.
CHẨN ĐOÁN PHỤ THUỘC CHẤT TÁC ĐỘNG TÂM THẦN
Chẩn đoán phụ thuộc chất tác động tâm thần dựa vào các tiêu chuẩn sau:
- Có bằng chứng về việc sử dụng chất tác động tâm thần (bắt quả tang, bệnh nhân thừa nhận dùng chất, các xét nghiệm máu, nước tiểu chứng minh có dùng chất tác động tâm thần).
- Có hội chứng cai sinh lí
- Việc sử dụng chất tác động tâm thần ảnh hưởng đến khả năng lao động, sinh hoạt và các chức năng quan trọng khác của bệnh nhân.
-Tiếp tục sử dụng sử dụng các chất tác động tâm thần mặc dù biết rõ hậu quả tác hại của nó.